Vì Sao Trẻ Hay Than Vãn? 9 Cách Xử Lý Khéo Để Con Nghe Lời

Trong quá trình nuôi dạy con, không ít cha mẹ từng cảm thấy “đau đầu” khi nghe con than vãn suốt ngày: “Con mệt lắm!”, “Tại sao con phải làm?”, hay “Không ai hiểu con cả!”. Vậy vì sao trẻ lại hay than vãn? Đó là do thói quen, tâm lý muốn được quan tâm hay vì cách ứng xử của người lớn chưa phù hợp?

Trong bài viết này, Bamboo School sẽ cùng bạn tìm hiểu nguyên nhân thật sự đằng sau hành vi ấy – và đặc biệt là cách xử lý khéo léo để giúp con học cách chia sẻ cảm xúc tích cực, biết tự giải quyết vấn đề và trở nên mạnh mẽ hơn mỗi ngày.

Vì Sao Trẻ Hay Than Vãn?

Trẻ muốn thu hút sự chú ý

Trẻ xem sự quan tâm của cha mẹ như một phần thưởng cảm xúc quan trọng. Khi cảm thấy mình bị “ra rìa” – chẳng hạn cha mẹ bận làm việc, nói chuyện điện thoại hoặc xem TV quá lâu – vì thế trẻ hay than vãn để được chú ý.

Ví dụ: Con gọi 2–3 lần nhưng cha mẹ không đáp lại, trẻ có thể nói: “Không ai quan tâm đến con hết!” hay “Con chán lắm rồi!”. Dù lời nói nghe tiêu cực, nhưng thật ra đây là tín hiệu cầu nối – con chỉ đang muốn được nhìn nhận, được nghe thấy.

Nhu cầu cảm xúc chưa được đáp ứng

Trẻ nhỏ thường chưa đủ vốn từ để diễn tả cảm xúc như thất vọng, mệt mỏi hay lo lắng. Khi không biết nói “Con buồn” hay “Con sợ”, con chọn cách than vãn hoặc cáu gắt để giải tỏa.

Vì Sao Trẻ Hay Than Vãn?

Ví dụ: Khi thua trong trò chơi, thay vì nói “Con buồn vì thua”, trẻ lại nói “Con ghét trò này!” hoặc “Không chơi nữa!”. Đó là cách đơn giản nhất để “xả” cảm xúc tiêu cực.

Thiếu kỹ năng diễn đạt nhu cầu

Ở lứa tuổi mẫu giáo hoặc đầu tiểu học, trẻ chưa thể nói ra rõ ràng điều mình cần. Những mong muốn như “Con muốn nghỉ” hay “Con cần giúp đỡ” thường biến thành các câu phản kháng như “Con không làm đâu!” hoặc “Con không thích!”. Đây là giai đoạn quan trọng để cha mẹ hướng dẫn con cách nói đúng nhu cầu, giúp giảm dần các hành vi trẻ hay than vãn.

Mệt mỏi – Đói – Thiếu ngủ

Ba yếu tố mệt mỏi, đói và thiếu ngủ là nguyên nhân khiến trẻ hay than vãn và khó kiểm soát cảm xúc. Khi cơ thể không được cung cấp đủ năng lượng hoặc nghỉ ngơi, hệ thần kinh của trẻ trở nên nhạy cảm, dẫn đến những phản ứng tiêu cực như cáu gắt, mè nheo hay than phiền. Trẻ mệt mỏi thường mất kiên nhẫn, dễ nổi nóng trước các yêu cầu nhỏ.

Vì vậy, cha mẹ nên duy trì lịch sinh hoạt ổn định, cho con ăn đủ bữa, ngủ đúng giờ, và hạn chế thiết bị điện tử, nhất là trước khi ngủ.

Trẻ bị căng thẳng hoặc quá tải

Trong xã hội hiện đại, trẻ em phải đối mặt với lượng thông tin và áp lực nhiều hơn bao giờ hết. Lịch học dày đặc, học thêm liên tục, thời gian sử dụng thiết bị điện tử kéo dài, cùng những áp lực vô hình từ trường lớp hay mâu thuẫn trong gia đình đều khiến trẻ dễ rơi vào trạng thái stress học đường.

Trẻ hay than vãn do bị căng thẳng hoặc quá tảicảm xúc

Khi cảm xúc bị dồn nén quá lâu, trẻ không biết cách diễn đạt thành lời nên phản ứng tự nhiên bằng than vãn hoặc cáu gắt. Đây thực chất là một cơ chế tự bảo vệ tâm lý, giúp con thể hiện rằng “Con đang không ổn” hoặc “Con cần được nghỉ ngơi”.

Thói quen hình thành từ nhỏ

Hành vi than vãn không tự nhiên xuất hiện — nó thường được hình thành và củng cố từ những phản ứng của người lớn trong quá khứ. Nếu ngay từ nhỏ, trẻ hay than vãn và được đáp ứng ngay (được bế, được mua đồ chơi, được xem TV để nín), não bộ sẽ nhanh chóng ghi nhớ rằng “than vãn là cách hiệu quả để đạt được điều mình muốn”.

Theo thời gian, điều này trở thành một phản xạ có điều kiện: cứ gặp khó chịu hay không hài lòng, trẻ lập tức than vãn để được thỏa mãn. Cha mẹ càng đáp ứng nhanh, hành vi này càng được củng cố mạnh mẽ.

Cha mẹ vô tình “tăng cường” hành vi than vãn

Nhiều cha mẹ, vì muốn tránh xung đột hoặc vì thương con, vô tình củng cố thói quen xấu hay than vãn của trẻ mà không nhận ra. Khi con than, cha mẹ dỗ bằng quà, làm giúp mọi việc, hoặc cho con xem điện thoại để con im lặng – tất cả đều là phần thưởng tức thì cho hành vi than phiền. Trẻ học rất nhanh rằng “than vãn = được chú ý = được thỏa mãn mong muốn”. Điều này không chỉ khiến con thiếu kiên nhẫn, mà còn làm giảm khả năng tự lập và điều tiết cảm xúc.

Một số yếu tố đặc biệt

Trong một số trường hợp đặc biệt, hành vi trẻ hay than vãn kéo dài không đơn thuần là do cảm xúc hay thói quen, mà có thể là dấu hiệu sớm của các vấn đề phát triển hoặc rối loạn cảm xúc.

Trẻ mắc ADHD (rối loạn tăng động giảm chú ý) thường gặp khó khăn trong việc kiểm soát xung động, dễ cảm thấy bực bội hoặc thất vọng khi không đạt được điều mong muốn, từ đó dẫn đến việc than phiền, cáu gắt hoặc phản ứng quá mức.
Trẻ mắc rối loạn lo âu hoặc rối loạn cảm xúc (như lo lắng, buồn bã kéo dài, dễ khóc hoặc dễ mất kiểm soát) cũng có xu hướng biểu đạt cảm xúc tiêu cực thông qua lời than vãn, thay vì diễn đạt bằng lời nói rõ ràng.

Tuy nhiên, cha mẹ không nên tự chẩn đoán. Hãy quan sát lâu dài và tham khảo ý kiến của chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ nhi khoa nếu trẻ hay than vãn thường xuyên, kéo dài và ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.

Xem chi tiết các vấn đề liên quan đến cảm xúc của trẻ để có cái nhìn tổng quan hơn:

Trẻ Ít Giao Tiếp, Hay Chơi Một Mình Có Phải Dấu Hiệu Của Tự Kỷ

Hội Chứng Chán Nản Ở Trẻ: Nguyên Nhân, Dấu Hiệu Và Cách Xử Lý Hiệu Quả

9 Cách Xử Lý Khéo Khi Trẻ Hay Than Vãn

Giữ Bình Tĩnh

Khi trẻ hay than vãn, phản ứng đầu tiên của nhiều cha mẹ là hoặc nổi nóng, hoặc dỗ dành để con im lặng. Cả hai cách đều vô tình khiến trẻ nhận ra rằng: “Chỉ cần than vãn, con sẽ được chú ý.” Thay vì phản ứng ngay, cha mẹ hãy tạm dừng vài giây, hít thở sâu và giữ giọng bình tĩnh. Việc im lặng trong khoảnh khắc đầu tiên giúp não bộ của trẻ có thời gian hạ nhiệt và giảm mức kích thích cảm xúc.

Trẻ hay than vãn? Phụ huynh cần giữ bình tĩnh trước khi xử lý vấn đề này

Ví dụ: Khi con nói “Con không làm đâu!”, thay vì dỗ “Thôi nào, mẹ làm giúp”, cha mẹ có thể nhẹ nhàng đáp: “Mẹ nghe con rồi, mình thử nói lại cho dễ hiểu hơn nhé?”

Khi cha mẹ không đáp ứng ngay, trẻ học được rằng sự bình tĩnh mới là con đường để được lắng nghe. Theo các chuyên gia hành vi, nếu duy trì phản ứng nhất quán, tần suất trẻ hay than vãn sẽ giảm rõ rệt chỉ sau 2–3 tuần.

Hướng Dẫn Trẻ Nói Lại Bằng Giọng Bình Thường

Trẻ nhỏ thường chưa kiểm soát được ngữ điệu và âm lượng khi bày tỏ cảm xúc. Đôi khi, con không có ý “than vãn” mà chỉ đang mô phỏng lại cách người lớn nói. Cha mẹ hãy giúp con nhận ra sự khác biệt giữa “than phiền” và “giao tiếp nhẹ nhàng”.

Hãy làm mẫu bằng giọng thân thiện, để con bắt chước theo: “Con thử nói lại câu đó bằng giọng dễ thương hơn nhé, mẹ đang nghe đây.”

Khi cha mẹ lặp lại cách này thường xuyên, trẻ sẽ tự điều chỉnh giọng nói mỗi khi cảm xúc dâng cao, thay vì kêu than. Điều này còn giúp con hình thành thói quen kiểm soát cảm xúc — một kỹ năng cảm xúc xã hội (EQ) rất quan trọng trong suốt quá trình trưởng thành.

Khám phá những kỹ năng xã hội cần thiết cho sự phát triển của trẻ: Top 6 Kỹ Năng Xã Hội Cho Trẻ Phát Triển Toàn Diện

Dạy Trẻ Gọi Tên Cảm Xúc

Một lý do phổ biến khiến trẻ hay than vãn là không biết mình đang cảm thấy gì. Con mệt nhưng không nói được “Con mệt”, buồn nhưng lại nói “Con không thích!”, thất vọng nhưng lại cáu gắt hoặc la khóc. Khi được giúp gọi tên cảm xúc, não bộ trẻ sẽ giải tỏa cảm xúc tiêu cực qua lời nói, thay vì qua hành vi.

Cha mẹ hãy đóng vai “người phiên dịch cảm xúc”, giúp con nhận diện trạng thái của mình bằng những câu hỏi quan tâm con:

“Con đang buồn à?”
“Con cảm thấy mệt hả?”
“Con thất vọng vì không được chọn à?”

Thiết Lập Ranh Giới Rõ Ràng

Trẻ cần hiểu rằng, giao tiếp đúng cách là điều kiện để được lắng nghe. Nếu cha mẹ nhượng bộ mỗi khi con than vãn, con sẽ tin rằng đó là “chiến lược hiệu quả”. Vì vậy, cần đặt ranh giới rõ ràng và nhất quán: “Con nói bằng giọng bình thường, mẹ sẽ giúp.”, “Nếu con than vãn, mẹ sẽ đợi đến khi con sẵn sàng nói lại nhé.”

Thiết lập ranh giới rõ ràng khi nhận thấy trẻ hay than vãn

Sự kiên định trong phản hồi là yếu tố quyết định. Ban đầu trẻ có thể than nhiều hơn để “thử giới hạn” của cha mẹ, nhưng chỉ sau vài lần nhất quán, con sẽ hiểu rằng chỉ thái độ bình tĩnh mới giúp con đạt được điều mình muốn. Đây không phải là sự “lạnh lùng”, mà là giáo dục cảm xúc bằng giới hạn an toàn, giúp con học cách điều chỉnh bản thân khi tương tác với người khác.

Tăng Thời Gian Kết Nối 1-1 Với Con

Một đứa trẻ hay than vãn thường là một đứa trẻ đang cảm thấy thiếu kết nối. Khi con không nhận đủ sự chú ý tích cực, con sẽ tìm kiếm sự chú ý tiêu cực — và “than phiền” là cách nhanh nhất để làm điều đó. Chỉ cần 10–15 phút mỗi ngày, cha mẹ có thể tạo kết nối sâu hơn bằng những hoạt động đơn giản như:

Cùng đọc sách trước giờ ngủ
Chơi một trò chơi ngắn
Cùng nấu ăn hoặc vẽ tranh

Trong khoảng thời gian này, hãy gác điện thoại và tập trung hoàn toàn vào con. Trẻ chỉ cần cảm thấy được lắng nghe và hiện diện. Khi mối liên kết cảm xúc được củng cố, nhu cầu trẻ hay than vãn tự nhiên sẽ giảm, vì con biết mình đã được cha mẹ quan tâm đúng cách.

Đảm Bảo Giờ Ăn – Ngủ – Hoạt Động Hợp Lý

Một đứa trẻ thiếu ngủ, bỏ bữa hoặc ngồi yên quá lâu sẽ dễ rơi vào trạng thái cáu kỉnh, mệt mỏi và than phiền liên tục. Nhiều cha mẹ nghĩ rằng đó là “tính con khó chịu”, nhưng thật ra, đó là phản ứng tự nhiên của cơ thể khi năng lượng và hormone bị mất cân bằng.

Cha mẹ nên thiết lập lịch sinh hoạt ổn định và khoa học:

Ngủ đủ 9–11 tiếng mỗi ngày (tùy độ tuổi).
Ăn đúng bữa, cân bằng các nhóm chất (tinh bột – đạm – rau – chất béo).
Hạn chế đồ ngọt và nước có gas vì dễ gây dao động cảm xúc.
Cho con tham gia hoạt động thể chất nhẹ mỗi ngày: chạy bộ, đạp xe, nhảy dây, dắt chó đi dạo,…

Một cơ thể khỏe mạnh là nền tảng của tâm lý ổn định. Khi con ăn, ngủ, vận động đủ, não bộ hoạt động nhịp nhàng, hành vi trẻ hay than vãn sẽ tự nhiên giảm đi mà không cần quát mắng hay ép buộc.

Hướng Dẫn Trẻ Tự Giải Quyết Vấn Đề

Trẻ hay than vãn vì cảm thấy bất lực hoặc chưa biết cách xử lý tình huống. Mỗi khi gặp khó khăn, phản xạ tự nhiên của con là kêu ca để tìm người khác “giải cứu”. Nếu cha mẹ luôn làm thay, con sẽ dần lệ thuộc và thiếu tự tin vào khả năng của bản thân. Thay vì can thiệp ngay, cha mẹ hãy chuyển vai trò từ “người giải quyết” sang “người hướng dẫn”.

Hướng Dẫn Trẻ Tự Giải Quyết Vấn Đề Để Khắc Phục Tình Trạng Trẻ Hay Than Vãn

Ví dụ: “Con nghĩ mình có thể làm gì trước để giải quyết chuyện này?” “Nếu con thử lại một lần nữa, con sẽ bắt đầu từ đâu?”

Câu hỏi gợi mở giúp trẻ tập tư duy giải pháp thay vì than vãn. Khi trẻ tìm ra hướng đi của riêng mình, con sẽ cảm thấy tự hào và có năng lực kiểm soát tình huống. Đây chính là bước khởi đầu của tính tự lập và khả năng tự chịu trách nhiệm, góp phần hình thành tính cách con.

Khen Đúng Hành Vi

Không phải lời khen nào cũng hiệu quả. “Con giỏi quá!” nghe dễ thương, nhưng lại mang tính chung chung, khiến trẻ không hiểu mình đã làm đúng điều gì. Thay vào đó, cha mẹ nên khen cụ thể hành vi hoặc nỗ lực, để con biết mình nên tiếp tục điều gì.

Ví dụ: “Con nói rất rõ ràng, mẹ nghe rất thích.”, “Con đã bình tĩnh đợi mẹ nói xong rồi mới đáp, mẹ rất tự hào.”

Khi trẻ được khen đúng lúc, đúng cách, não sẽ tiết ra dopamine – chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác vui và muốn lặp lại hành vi tích cực. Nhờ đó, con sẽ dần thay thói quen than vãn bằng hành động được công nhận, vì hiểu rằng chỉ sự cố gắng thật sự mới mang lại phản hồi tích cực từ cha mẹ.

Cha Mẹ Làm Gương

Trẻ học bằng quan sát nhiều hơn là nghe giảng. Nếu cha mẹ thường xuyên than phiền – “Mẹ mệt quá!”, “Sao con làm gì cũng chậm vậy!”, “Ngày nào cũng rối tung!” – thì trẻ sẽ vô thức sao chép phong cách giao tiếp ấy.

Hãy bắt đầu bằng việc quan sát lại chính mình:

Bạn có hay than về công việc, thời tiết, hay người khác không?
Bạn có thường thể hiện sự mệt mỏi hoặc tiêu cực trước mặt con không?

Nếu có, hãy điều chỉnh bằng cách chọn ngôn từ trung lập và đưa ra hướng giải pháp. Khi cha mẹ thể hiện được khả năng giải quyết vấn đề thay vì than phiền, trẻ sẽ học theo cách đó một cách tự nhiên. Môi trường giao tiếp tích cực trong gia đình là “trường học cảm xúc” đầu tiên của con – nơi con học được cách bình tĩnh, biết lắng nghe và đối diện khó khăn bằng thái độ chủ động.

Giải Đáp Thắc Mắc Thường Gặp Về Trẻ Hay Than Vãn

Trẻ 3–5 tuổi than vãn có đáng lo không?

Không. Ở độ tuổi này, trẻ đang học cách bộc lộ cảm xúc và thử phản ứng của người lớn, nên than vãn là biểu hiện phát triển bình thường.

Vì sao trẻ thường than vãn trước giờ đi ngủ?

Đó là lúc trẻ mệt, đói hoặc quá kích thích. Cha mẹ nên giảm tiếng ồn, tắt màn hình và giúp con thư giãn trước khi ngủ.

Có nên la mắng hoặc phạt khi con than vãn?

Không. Việc phạt khiến trẻ căng thẳng và than nhiều hơn. Thay vào đó, hãy dạy con cách kiểm soát cảm xúc và nói lại bằng giọng nhẹ nhàng.

Mất bao lâu để con hết than vãn?

Tùy vào sự kiên định của cha mẹ, thường cần 2–6 tuần để hành vi này giảm rõ rệt.

Khi nào cần gặp chuyên gia tâm lý?

Nếu trẻ hay than vãn kéo dài, kèm lo âu, rối loạn giấc ngủ hoặc né tránh giao tiếp, cha mẹ nên đưa con đi đánh giá sớm.

Kết Luận

Trẻ hay than vãn là ngôn ngữ cảm xúc tự nhiên của trẻ — nhưng nếu được cha mẹ hướng dẫn đúng cách, con sẽ biết biến tiếng than vãn thành lời nói tích cực, biết lắng nghe và thể hiện cảm xúc rõ ràng.

Trẻ hay than vãn là ngôn ngữ cảm xúc tự nhiên của trẻ

Bamboo School tự hào mang đến giải pháp Lớp Tiền Tiểu Học được thiết kế khoa học phục vụ quá trình phát triển đầu đời của con, giúp trẻ:

Phát triển cảm xúc – xã hội (EQ) thông qua các hoạt động nhóm, kỹ năng giao tiếp, quản lý cảm xúc.
Làm quen với nề nếp học tập tiểu học, rèn tính kiên nhẫn, tập trung và tự lập.
Học tiếng Anh, toán tư duy và kỹ năng sống trong môi trường thân thiện, tôn trọng cảm xúc trẻ.
Được đồng hành bởi đội ngũ giáo viên tâm lý, hiểu trẻ và giúp con lớn lên toàn diện.

Hãy để Bamboo School cùng bạn nuôi dưỡng thế hệ trẻ biết yêu thương, biết lắng nghe và mạnh mẽ đối diện với mọi thử thách!

Đăng ký ngay hôm nay để nhận tư vấn miễn phí & ưu đãi học phí đặc biệt cho kỳ tuyển sinh mới nhất!